از بذر تا گیلاس قهوه

جمعه، ۳ مرداد ۱۴۰۴

رشد گیاه قهوه | از بذر تا گیلاس

هر فنجان قهوه‌ای که می‌نوشیم، سفری چهار – پنج‌ساله را پشت سر گذاشته؛ از دانه تا شاخه، شکوفه تا میوه. در این مقاله، با مراحل کلیدی رشد قهوه، نیازهای زیستی گیاه و عواملی که در کیفیت نهایی تأثیر دارند، آشنا می‌شویم.

۱. جوانه‌زنی (Germination)

  • مدت: ۲–۴ هفته پس از کاشت بذر.

  • شرایط: رطوبت کنترل‌شده، دمای ۲۰–۲۵ °C، سایه جزئی برای جلوگیری از پلاسیدگی دانه‌ها  .

  • شروع رشد: ریشه اولیه (radicle) بیرون می‌زنَد؛ سپس جوانه‌ها نمایان می‌شوند و نهال ایجاد می‌گردَد.

۲. نهال‌زایی و رشد اولیه (Seedling Development)

  • مدت: ۶ تا ۱۲ ماه در خزانه یا گلدان ترجیحی.

  • ویژگی‌ها:

    • توسعه ریشه‌های اولیه

    • تشکیل برگ‌های واقعی ۴–۵ عدد

    • آماده‌سازی برای پیوند یا کاشت زمین اصلی  .

۳. انتقال به مزرعه و رشد رویشی (Vegetative Phase)

  • مدت: تا ۱۸ ماه پس از کاشت.

  • رشد: افزایش ساقه و برگ—گیاه ساختار کامل برای جذب نور و فتوسنتز را شکل می‌دهد  .

  • نیازها: خاک غنی، تعادل نیتروژن، سایه جزئی و حضور عناصر کلسیم و منیزیم  .

۴. گل‌دهی و تنظیم باردهی (Flowering)

  • زمان: معمولاً پس از ۳–۴ سال کاشت، پس از اتمام بی‌ثباتی اگزوژنیک؛ گل‌ها در خوشه ظاهر می‌شوند.

  • خصوصیات:

    • گل‌های سفید معطر (یاس‌مانند)

    • مدت مرحله گل‌دهی فقط چند روز

    • خودبارور (عربیکا) یا نیازمند گرده‌افشانی (روبوستا)  .

۵. رشد گیلاس‌ها و رسیدن (Fruit Development)

  • مدت: حدود ۳۰–۳۵ هفته (۷–۹ ماه) بعد از گل‌دهی.

  • فرایند:

    • تبدیل گل به میوه‌ی سبز → زرد → قرمز

    • رشد سلولی اندوسپرم تا هفته ۱۹

    • گیلاس شیرین و خوش‌مرغوب هنگامی رسیده اولیه برداشت می‌شود  .

۶. عملکرد پایدار و برداشت

  • زمان رسید: بسته به گونه و ژنتیک، برداشت در سال چهارم آغاز و تا ۲۰–۳۰ سالگی ادامه دارد  .

  • برداشت:

    • قهوه عربیکا: معمولاً دستی، انتخاب دقیق گیلاس قرمز

    • روبوستا: مکانیزه در مزارع صاف یا غوطه‌ور در باغ‌بانی صنعتی  .

🔧 عوامل کلیدی رشد و کیفیت

  • ارتفاع: عربیکا در ارتفاع ۹۰۰–۲٬۲۰۰ متر، روبوستا پایین‌تر.

  • دمای مناسب: ۱۸ـ۲۴ °C بهترین محدوده برای فتوسنتز مؤثر  .

  • سایه‌گستری: ۴–۶ ساعت نور مستقیم صبحگاهی—گل‌دهی بهتر و طعم متعادل‌تر.

  • تغذیه عناصر: نیتروژن بالا در مراحل ابتدایی، و پتاسیم بیشتر در زمان باردهی.

✅ چرا دانستن چرخه رشد مهم است؟

۱. کنترل مؤثر گیاه: شاخه‌ه‌ریزی، هرس، تنظیم باردهی

۲. ارتباط کیفیت-زمان: اطلاع از فواصل زمانی، زمان‌بندی برداشت، پیش‌بینی کیفیت فنجان

۳. پایش بیماری و آب‌درازی: جلوگیری از بیماری‌ها مانند Roya یا کم‌آبی در فاز بحرانی آبدهی.